Od 20 maja 2024 r. w Polsce obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 w sprawie transgranicznego przemieszczania odpadów (EVOA), które uchyla dotychczasowe rozporządzenie (WE) nr 1013/2006. Do 21 maja 2026 r. stosuje się głównie stare procedury, ale już niebawem rusza pełna digitalizacja i nowe, znacznie surowsze zasady. Jakie zmiany wprowadza nowe rozporządzenie i jakie będzie miało to konsekwencje dla przedsiębiorców zajmujących się transportem odpadów?
Od 20 maja 2024 r. w Polsce obowiązuje Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/1157 w sprawie transgranicznego przemieszczania odpadów (EVOA), które uchyla dotychczasowe rozporządzenie (WE) nr 1013/2006. Do 21 maja 2026 r. stosuje się głównie stare procedury, ale już niebawem rusza pełna digitalizacja i nowe, znacznie surowsze zasady. Jakie zmiany wprowadza nowe rozporządzenie i jakie będzie miało to konsekwencje dla przedsiębiorców zajmujących się transportem odpadów?
Unia Europejska od wielu lat kładzie duży nacisk na ochronę środowiska, zdrowie ludzi oraz gospodarkę o obiegu zamkniętym, co znajduje odzwierciedlenie w Pakiecie OCEAN (2018) i Europejskim Zielonym Ładzie. Liczne skandale związane z eksportem odpadów do Azji (np. Operation Sofia z 2019 roku, gdzie zatrzymano tysiące nielegalnych kontenerów) ujawniły jednak skalę problemu, z którym zmaga się Europa. Każdego roku eksportowano bowiem poza granice UE ok. 10 mln ton odpadów, z czego 80-90% podlegało nielegalnym praktykom.
Odpowiedzią na te problemy jest nowe rozporządzenie w sprawie transgranicznego przemieszczania odpadów (The Waste Shipment Regulation, EVOA), które wprowadza zasadę „odpadów UE dla UE”, zatrzymując ich obieg w obrębie Wspólnoty i eliminując nielegalny eksport. Kluczowym motywem jest osiągnięcie neutralności klimatycznej do 2050 r., co dla Polski oznacza rozwój recyklingu wewnętrznego kosztem rynków Azji i Afryki, gdzie w 2018 r. zamknięto granice dla unijnych plastików.
Rozporządzenie (UE) 2024/1157 (EVOA) precyzyjnie określa zakres transgranicznego przemieszczania odpadów, obejmując następujące kategorie (art. 4-10):
EVOA wprowadza również szczegółową klasyfikację odpadów, która jest zawarta w załącznikach III–VI. Odpady zostały podzielone na trzy główne grupy:
Warto zwrócić uwagę, że rozporządzenie EVOA wprowadza również wyjątki od stosowania ogólnych zasad. Do tych wyjątków należą odpady radioaktywne (regulowane przez Rozporządzenie EURATOM), odpady objęte Konwencją Bazylejską, tymczasowe przemieszczenia odpadów czy odpady z katastrof naturalnych, podlegające procedurze uproszczonej. Ponadto, regulacja EVOA nie dotyczy odpadów już przetworzonych ani tych, które pozostają w granicach jednego państwa członkowskiego.
Waste Shipment Regulation nie tylko reguluje transport odpadów, ale też ustala strategiczne cele i wiążące zasady, które wprowadzają zmiany w podejściu do zarządzania odpadami w UE. Główne cele to:
EVOA wprowadza 2 główne procedury dla przemieszczania odpadów na terenie Unii Europejskiej, zależnie od przeznaczenia odpadów.
W ramach Waste Shipment Regulation wprowadzono najostrzejsze zasady eksportu odpadów w historii UE, które dzielą kraje trzecie na dwie grupy: OECD i nie-OECD.
Wprowadzenie Rozporządzenia 2024/1157 (EVOA) ma znaczący wpływ na polski sektor zarządzania odpadami, w tym na eksporterów, recyklerów i spedytorów. Dla eksporterów, którzy odpowiadają za około 40% polskiego rynku odpadów, nowe przepisy oznaczają poważne zmiany. W wyniku zaostrzenia regulacji wielu polskim firmom trudno będzie utrzymać dotychczasowe rynki, zwłaszcza w Azji.
Z drugiej strony, recyklerzy mogą zyskać na nowych przepisach, szczególnie dzięki tzw. zielonej ścieżce. Dzięki temu rozwiązaniu dla firm posiadających wstępną zgodę unijną procedura transportu odpadów do odzysku i recyklingu w UE stanie się znacznie szybsza. Czas oczekiwania na zgodę skróci się do zaledwie 4 dni, co może znacząco poprawić konkurencyjność polskich recyklerów na rynku unijnym.
Spedytorzy, odpowiedzialni za organizację transportu, będą z kolei musieli dostosować swoje systemy do nowego systemu WIIS (elektronicznego zgłaszania przemieszczania odpadów). Dodatkowo do maja 2026 r. wprowadzone zostaną obowiązkowe szkolenia GIOŚ, które będą miały na celu przygotowanie firm do nowego reżimu. Warto zauważyć, że GIOŚ zapowiada 500+ kontroli rocznie, a za nieprzestrzeganie przepisów przewidziane są kary sięgające 10 mln EUR.
